|
|

|
|
Bursa ve Civarında Oluşmuş Tarihsel Depremler |
|
Bursa
ili, Bursa Fayı’nın düşen kuzey bloğu üzerinde ye fayın hemen bitişiğinde kuruludur.
Bursa
ili batısında ve doğusunda (Kestel ve çevresinde) yine D-B gidişli, birbirine
ve Bursa Fayı’na
koşut uzanımlı birkaç fay daha vardır. Ancak doğuda Kestel ile batıda
Bursa ili merkezi
arasında, Bursa
fayının düşen kuzey bloğu çok kalın ve gevşek bir alüvyon yelpaze
tortulu ve yamaç
döküntüsü ile örtülü bulunduğundan, bu fayların varlığı
şimdilik
saptanamamıştır. Bu kesimde
yapılacak
derin sismik çalışma ve sondaj ile bu fayların olup olmadığı
kesinlikle araştırılmalıdır.
Çünkü bu alan 1855 depreminde en ağır
hasar ve can kaybının olduğu yerdir. Ayrıca Bursa Fayı
Ulubat Gölü içinden ve kuzey
kenarından, kalın alüvyon dolgu (havza dolgusu altında Manyas gölü
kuzey kenarına değin devam eden çok
daha büyük (~120 km), D-B gidişli ve Ulubat-Manyas
çöküntüsünü kuzeyden
denetleyen bir alt fay zonu da olabilir. Böyle bir durumda, Güney
Marmara
bölgesinin depremsellik riski beklenenden daha büyük demektir ve fayın
batı uzantısı da
derin
sismik ve büyük ölçekli saha çalışmalarıyla araştırılmalıdır. Bursa
Fayı’ ndan kaynaklanan en son yıkıcı büyük depremler 28 Şubat
1855 (Şiddeti:9) ve
11
Nisan 1855 (Şiddeti:10) tarihlerinde olmuş, Bursa ili merkezinde ve yakın
çevresinde yüksek can
kaybı
ve ağır hasara yol açmıştır. (Coburn ve Kuran, 1985) Bu iki yıkıcı depremden sonra, Bursa ili merkezini içine alan alanda, önemli sayılacak yıkıcı bir deprem
olmamıştır.
Başka bir deyişle
Bursa
Fayı yada Alt Fay Zonu , yaklaşık 145 yıldır bir sismik boşluk
niteliğindedir ve gelecekte ki
yıkıcı
bir depremin olası yeridir.
Tarihsel
depremlerden özellikle 28 Şubat 1855 ve 11 Nisan depremleri Bursa ili ve
yerleşmelerinde çok can kaybı ve ağır hasara yol
açmıştır. 28 Şubat 1855 depreminin bazı kaynaklara göre saat
9.10 da,
bazılarına göre ise öğleden sonra saat 13.00 civarında başlayıp
batıdan doğuya doğru devam ettiği
bilinmektedir. Bu ilk depremde Mustafa Kemalpaşa ve Bursa il merkezi ile birlikte 9 köy, 38 cami
(Ulu
cami, Yıldırım Beyazıt cami, ikinci Murat cami, vb.); 13 okul, hamam ve
kapalı çarşının beş bölümü ile
Irganli
(Urganlı) ve Set başı köprüleri
ağır hasar görmüş ve 300
can kaybı olmuştur. İkinci
deprem 11 Nisan 1855 tarihinde ve gece 03’te başlayıp 30 sn kadar sürmüştür.
|
|
715 |
İznik Depremi
|
. |
|
985 |
İznik Depremi
|
. |
|
1064 |
İznik Depremi
|
. |
|
1417 |
Bursa Depremi |
şiddeti:7 |
|
1674 |
Bursa Depremi |
şiddeti :7
|
|
1851 |
Mustafa Kemal
paşa-Bursa Depremi |
şiddeti: 8
|
|
28.02.1855 |
Bursa-Mustafa
Kemalpaşa Depremi |
şiddeti: 9
|
|
11.04.1855 |
Bursa Depremi |
şiddeti:10
|
|
15.12.1855 |
Bursa Depremi |
şiddeti: 6 |
|
17.04.1858 |
Bursa Depremi |
şiddeti: 6
|
|
04.06.1860 |
Bursa Depremi |
şiddeti: 6
|
|
11.01.1862 |
Bursa Depremi |
şiddeti: 6 |
|
24.02.1871 |
Bursa Depremi |
şiddeti: 6
|
|
17.01.1872 |
Bursa Depremi |
şiddeti: 6
|
|
17.04.1876 |
Bursa Depremi
|
şiddeti: 6
|
|
10.05.1878 |
İznik-Bursa Depremi |
şiddeti: 8
|
|
30.12.1881 |
Bursa Depremi
|
şiddeti: 5 |
|
23.01.1884 |
Bursa Depremi |
şiddeti: 6 |
|
Eylül 1887 |
Bursa
Depremi
|
şiddeti: 5 |
|
14.03.1897 |
Gemlik - Bursa Depremi |
şiddeti: 5 |
|
|
Bu
deprem sırasında ise daha önce hasar gören tüm yapılar yıkılırken, yıkılan ve
ağır
hasar gören köy sayısı 15 ‘e yükselmiş, Bursa
il Merkezi ise hemen hemen tümüyle tahrip
olmuştur.
İkinci depremde Bursa içindeki can kaybı 1300, dışında ise 300 dolayında
olmuştur. Depremde yıkılan köyler arasında Soğanlı, Ahudan, Yenice, çeltik, Eymir, Yusuf, çavuş, Panayır,
Balıklı, Timurtaş, Tepecik, Eydir,
Hacı Eyüp, Dikencik ve Kestel köyleri sayılmakta olup bu köylerin
hemen
tümü Bursa Fayı’nın kalın alüvyonla örtülü düşen kuzey bloğu
üzerinde yer aldığı
görülmektedir. Diğer taraftan çok
sayıda hamam (Emir sultan, Yeşil, Bit Pazarı, Nalıncılar, çömlek, İbrahim paşa hamamları) ve çarşı
(Timur kapı içi, Geyve hani kapısı, Şadırvanlı kapı) ile Bursa
kalesi de yıkılmıştır. Ayni şekilde Sultan Osman ve Sultan Orhan’ın
Tophane’ deki türbeleri de tahrip
olmuştur.
Ayrıca yerlerde yarık ve çatlakların oluştuğu, suların fışkırdığı
ve Uludağ’dan kaya düşmelerinin
de çok yoğun olduğu rapor edilmiştir.
Özetle yukarıdaki bilgiler, 1855
Bursa depremlerinin batıda Ulubat Gölü ile doğuda Kestel
arasında
kalan 9-10 şiddetlerinde etkili olduğu, bunun yaklaşık 7 - 7,3 büyüklülüğünde
bir depreme
tekabül
ettiğini ve Bursa Fayı’ndan kaynaklandığını açıkça
belgelemektedir. Diğer taraftan, Bursa
Fayı
dışında yaralan faylardan kaynaklanan tarihsel ye güncel depremler
ise, Bursa il merkezini 5 ila 7 arasında değişen
şiddetlerde
etkilemektedir. Yine tarihsel depremler, Bursa ve yakın
civarlarındaki
büyük depremlerin yinelenme aralığının
180 - 260 yıl olduğunu da göstermektedir.
Zemin türü, aktif faylara yakınlık, bu fayların kaynaklık ettiği
depremlerin büyüklüğü ve yer
ivmesi
arasında da yakın bir ilişki vardır. Su ile doymuş
yada yeraltı su seviyesi yüzeye yakın
yumuşak
zeminler üzerinde
kurulu yapılarda yer ivmesi, aktif
faya
yaklaşıldıkça, depremin
büyüklüğü ve zeminin kalınlığı arttıkça büyümekte
ve normal değenin bazen
5
ve6 katina değin ulaşmaktadır.Bursa ili
ve bazı yerleşmelerinin depremselliğine bu açıdan
bakıldığın da,örneğin
Bursa ili merkezinde yer ivmesi, M = 5,2
büyüklüğündeki bir deprem için 0,2g;
M
= 7 ve üstündeki bir deprem için ise 0,6 g ‘ye kadar artabilir.
Sonuç olarak;
Genelde Marmara Bölgesinde olduğu gibi, Bursa ili v e yerleşmelerinin
depremselliği sağ
yanal doğrultu atımlı Kuzey
Anadolu Fay sisteminin Marmara
segmentleri tarafından
yönlendirilmektedir.Bu çerçevede;
1.) Bursa
ili ve bağlı yerleşmelerinde, gerek tarihsel dönemlerde, gerekse içinde
bulunduğumuz
asırda
oluşan depremlerin büyüklüğü 7.2’ye kadar çıkmış, ağır
hasar ve can kaybına neden olmuştur.
2.) Bursa
ili ve yakın civarındaki büyük
depremlerin yinelenme aralığı 180-260 yıldır.
3.) Can kaybı ve ağır hasara neden olan depremlere M.K.Paşa, Bursa ve
Geyve-İznik Alt Fay
Zonları
kaynaklık etmiştir.
4.) M.K.Paşa Alt Fay Zonu 1964 depremi ile önemli miktarda enerji
boşaltımı
olup,
yakın
gelecek için, bu hat boyunca büyük deprem
beklenmemektedir.
5.) Bursa Fayı ve Geyve İznik Alt Fay Zonları üzerindeki en son yıkıcı
depremler 1855 ve- 1500 (?)
yıllarında
olmuştur. Bu faylar sırayla 145 ye ~-5OO (?) yivdir enerji birikim
alanlarıdır (sismik boşluk)
ve gelecekte büyük bir yıkıcı depreme neden olabilir. Özellikle
Bursa ili merkezi, Bursa
fayı
üzerinde yer almaktadır. Nüfus, sanayi ve yapılaşmanın
bir taraftan Bursa fayı ve ona yakın
kesimde,
diğer taraftan kalın ve yumuşak (pekişmemiş) zemin üzerinde yoğunlaşmış
olduğu
hatırlanırsa,
depremin bu bölgemiz için ne denli ciddi bir sorun olduğu açıkça görülür.
6.) Bursa ili bağlı yerleşmeler ve yakın çevresinin depremselliğine sırayla
Bursa Fayı, M.K. Paşa
Alt
Zonu, Ulubat Fayı, Geyve-İznik Alt Fay Zonu ve İnönü-Eskişehir Fay
Zonu kaynaklık
etmektedir.
Bu nedenle bu faylar jeolojik ye jeofizik (sismik ye sondaj) çalışmalarıyla
1/25000
ölçeğinde ayrıntılı olarak araştırılmalı,
haritalanmalı, geometrik ve kinematik özellikleri sağlıklı
biçimde ortaya konmalıdır. Bu bağlamda
Özellikle 1855 Bursa depremi Hendek çalışmaları ile
yeniden araştırılmalıdır.
|
|
"Unutmayalım ki Deprem değil bina öldürür" |
|
|
|
Genel konulardaki tüm bilgi ve
resimler ;
İTÜ-Jeofizik-Sismoloji ve Deprem Araştırma Dairesi yer
hareketleri kayıt Şebekesi'nin ilgili sitelerinden
alınmıştır.
|
|
|
|
|
|
|
|